Arxius

Posts Tagged ‘Gallec’

Evaristo de Sela, traductor d’Homer al gallec

.

.

.

.

Iliada - SelaTense dito que os poemas homéricos foron a Biblia do pobo grego. Na Ilíada e na Odisea, buscaban os Gregos as normas da súa moral e as solucións máis axeitadas para cada momento. Os versos de Homero foron a escola da Grecia enteira. Versos houbo dos que se serviron ata para adiviñas e curacións.

A Ilíada, en particular, foi o monumento primeiro e o fundamento de toda a literatura dos Gregos. E tamén foi, pola data e polo seu valor literario, a primeira creación poética de Europa. A súa importancia como obra de arte, foi constatada en tódolos tempos, por veren nela unha das creacións máis grandiosas do espírito humano.

A Ilíada de Homero é un poema épico, que se desenrola dentro da guerra de Troia. Por máis que dela só narra, en conxunto, 51 días do décimo ano de asedio, rematando o poema antes de ser tomada a praza polos Gregos. O seu tema central é a cólera de Aquiles, coas consecuencias funestas, que dela se derivaron. Na súa forma actual, parece que foi composta nun porto xonio da Asia Menor, arredor do ano 725 a. C.

Hoxe sabemos que a guerra de Troia existiu, como crían os gregos da antigüidade, e que a toma da cidade aconteceu no 1250 a.C. (a Troia VII a de Carl W. Blegen). Por certo, esta guerra, para algúns historiadores, foi xa un conflicto entre a Europa e a Asia (Heródoto, Tucídides) e, para outros, foi unha loita entre Gregos, os Acaios de Micenas contras os Eolios de Troia, por rivalidade económica, e só serían asiáticos grande parte dos aliados dos Troianos (André Bonnard). Maila sociedade evocada na epopeia non parece corresponder a esa data do mundo micénico, nin á época da composición da Ilíada, senón máis ben a unha sociedade tal como a que existía no século X a. C.  (M.I. Finley).

Os relatos da guerra de Troia, que, andando o tempo, darían lugar á Ilíada, tiveron, primeiro, durante séculos, unha existencia oral (nos tempos dos aedos ou cantores) e, despois, escrita (cos rapsodos ou recitadores). Homero, ó se valer deles, para crea-la súa epopeia, tal vex destacou máis o modo de vida dunha época determinada. En todo caso, a Ilíada non é froito dunha copia realista da vida, senón o resultado feliz dunha exornación poética, que un extraordinario poeta elaborou.

De Homero, pouco o nada sabemos. Nada está demostrado nin sobre cando viviu, nin en que sitio naceu, nin onde viviu e morreu. O que sobre Homero sabemos é o froito dunha elaboración lexendaria. Mais, iso si, Homero existiu. Existiu un Homero de carne e oso, en Quíos, en Esmirna, ou noutra banda calquera, que planeou e deu forma á Ilíada. Esíxeo así a unidade de conxunto do poema. E demándano os «toques maxistrais», cos que certos personaxes son, ó longo da obra, caracterizados (Schadewaldt).

A Ilíada é a epopeia de Ilio ou da guerra de Troia. Mais non da guerra en si, senón dun momento crítico da mesma. Os Acaios (Arxivos ou Dánaos), que andan na guerra de Troia, son postos en trance dun completo desastre pola cólera e o rancor de Aquiles na contra de Agamenón. A cousa foi que Agamenón, o rei de reis, o comandante supremo da guerra diante dos muros de Troia, aldraxou a Aquiles, o mellor e máis valente guerreiro, arrebatándolle, á vista de todos, a súa parte no botín de guerra. Aquiles, despeitado, retírase ás súas tendas de campaña e deixa de combater. Mais, non parou niso a cousa. Pediulle á súa nai Tetis, que era unha deusa, que fose ter con Zeus, para que o deus dese a victoria ós Troianos, en tanto que Agamenón non reparase a honra do seu fillo. E así foi. Desde entón, déronse catro batallas. A primeira quedou indecisa e a segunda xa foi francamente desfavorable ós Acaios, que lle mandan a Aquiles unha embaixada, para que volte ó combate; mais el non cede, porque aínda segue nas súas. A terceira batalla puxo en grave perigo á armada toda dos Acaios, poilos Troianos, co grande Héctor á súa cabeza, chegaron a prender fogo a unha nave. Aquiles entón consente que vaia ó combate, en vez del, o seu compañeiro Patroclo, armado coas súas armas. E Patroclo rechaza, si, ós Troianos, mais sucumbe na loita, rematado por Héctor, fillo do rei de Troia. E agora dase a cuarta batalla. Aquiles depón, ó fin, a súa cólera e o seu rancor e sae ó combate con novas armas divinas, dando morte a Héctor, do que profana ó cadáver, ó tempo que lle fai honras ó cadáver do seu amigo Patroclo. O propio Príamo, o rei de Troia, ten que se baixar a Aquiles para que lle entregue o corpo do seu fillo. Aquiles accede por razóns de humanidade.

Maila Ilíada é máis ca un poema de guerra ou un poema de paz. A Ilíada é o vivo retrato da totalidade da vida humana. Nela aparece plasmado o destino do home con tódolos seus afáns e traballos. Os heroes actúan constrinxidos por forzas que son superiores a eles. É o poema da dor humana. Por iso xa Platón dixo de Homero, que fora o mestre primeiro e o guía dos tráxicos todos, que detrás del viñeron.

Mais é preciso afacerse un ós rasgos típicos do estilo épico de Homero, que sempre se expresan nun verso único: o hexámetro ou hexapodia dactílica. Abondan as repeticións de partes de verso ou de versos enteiros, dentro dun lento fluír da narración. O poeta non parece ter présa. A acción vai progresando en cámara lenta. As comparacións («coma…», «coma cando…»), que a cada instante saen ó paso, interrompen a marcha, para mostraren máis plásticamente o relato, para recordaren un caso igual ou semellante, para entreteren… Son, case sempre, verdadeiras estampas tomadas da vida real, que ás veces se estenden máis alá do preciso. Todas elas denotan unha profunda observación poética sobre a naturaleza e os seus fenómenos. O epíteto fixo é outro dos rasgos do estilo de Homero. Aí van unhas mostras, por vía de exemplo. A «rhododáctylos Eos»: a Aurora, de dedos de rosa; a «khrysóthronos Here»: a Hera de trono de ouro; a «theá glaukopis Athene»: Atena, a dos ollos brillantes, ou, tal vez, a de ollos de curuxa; os «kare komóontas Akhaiói»: os Acaios, de longas cabeleiras nas cabezas; o «polymetis Odysseus»: o moi enxeñoso Ulises; o «nepheleguereta Zeus»: Zeus, o amontoador de nubes… E tamén, as fórmulas estereotipadas. Velaquí algunhas: «phílen espatrida gaian»: para a súa terra querida; «dúpesen dé pesón»: e estrondou ó vir ó chan; «epos t’éphat’ek t’onómadsen»: e dirixíalle a palabra e chamábao polo seu nome; «hóspháto, meídesen dé»: así dixo e sorriuse; «tón (tén) d’aute proséeipe»: e á súa vez respondeulle; «épea pteróenta proséuda»: palahras aladas lle dirixía…

Con todos estes recursos, a seu tempo ben combinados, «o máis grande poeta», «o máis divino dos poetas», «o pai da poesía», como tantas veces ten sido chamado, entretexeu a epopeia grandiosa da condición humana, coa loita desigual do home, contra a morte e o destino, que só na gloria imperecedeira pode encontrar un vislumbre de triunfo. O «morra o home e fique a fama», dos nosos irmáns portugueses.

O texto da Ilíada consta, na súa vulgata, de 15.693 versos, que dividiu o gramático alexandrino Zenódoto en 24 cantos, dunha extensión semellante, servíndose das letras do alfabeto grego. Cada canto ven cun título e contén un relato seguido. Tratei de buscar, en cada un deles, unhas partes, ou pequenos cadros, facendo a conseguinte división. Na traducción, procurei axustarme ás palabras de cada verso, coa máxima fidelidade, buscando certa harmonía, ante a imposibilidade de imita-lo ritmo orixinal. Non se trata, pois, dunha traducción en verso. É unha traducción palabra a palabra, frase a frase, verso a verso, harmoniosa, o máis rítmica posible, mais sen se ater a métrica algunha. O que máis importa, en todo caso, é interpreta-lo pensamento do poeta. Por outra parte, Homero só é Homero nos seus hexámetros inmortais.

Poden chama-la atención, na traducción, os plurais en -oi e en -ai. Son debidos á transcripción de tódolos nomes propios, onomásticos ou topónimos, no caso nominativo, lidos coma no orixinal. Zeus mantémolo así sempre.

E, para remate, permitídeme que faga unha confesión persoal, xa un tanto homerizada. Pasei tempos esquecidos traballando nesta obra, con toda a miña entrega e coa maior ilusión. Coma cando un habilidoso escultor trata de sacar, nun pau de buxo, tal como e la era, á forza de gubia e paciencia, a cara enrugada daquel barbudo velliño, que morrera afogado nos turbillóns do río, ó librar da morte a un afouto cativo. Ou coma cando un incansable labrego, que quere levar un novo anaco de pan para a boca dos moitos fillos, foza e refoza nun pedreguento monte baldío, cofin de o converter nunha terra de moito pan dar. Pois, asteu me esforcei neste duro traballo. ¡Quería que Homero falase galego! E camiñei por camiños que antes ninguén recorrera. El xa estaba, por certo, a falar en tódalas linguas máis importantes do mundo. Non podía, por tanto, deixar de falar no idioma meigo da doce Galicia.

Evaristo_de_Sela

Evaristo de Sela

Evaristo de Sela

Nota preliminar a
Homero
Ilíada
Versión galega de Evaristo de Sela

.

.

.

.

.

.

Evaristo González Fernández, con 19 anos, desertou do Rexemento de Artillería Lixeira nº 15 de Pontevedra nos comezos mesmos do golpe de estado do 36. Rexeitando a barbarie fascista, é condeado por deserción a cadea perpetua vítima da represión. Sofre, logo,  unha “odisea” de cárceres e centros disciplinarios ata lle ser conmutada en 1941 a pena por unha “liberdade provisional” nun tempo de terror e morte deseñado e executado polo novo réxime franquista.

Evaristo de Sela, así coñecido por ter nacido no 1917 nesa parroquia de Arbo, viuse loxicamente condicionado pola ditadura, mais neses anos de prisión dedícase heroicamente a estudar, escribir, aprender. En circunstancias tan duras toma os primeiros contactos con varios idiomas, entre eles, o grego.

Era unha persoa de moita sensibilidade, alimentada pola propia Natureza das paisaxes do seu Miño da  infancia e, elaborada pola súa mente de neno atento, pola Beleza que lle medraba interiormente. A isto engadamos lecturas e poesía. E tamén as vivencias, tan difíciles coma os días.

Todo un universo que dá como resultado inquedanzas e creación: unha descuberta do país, Galiza; unha obra literaria, os dous poemarios  Amar (Vigo, 1945) e o póstumoVersos de preso e outras rimas (2007);  unha dedicación, a docencia, o grego. Unha definición: a entrega á cultura mediante, sobre todo, a tradución.

Sobre isto último quero pararme algo. Evaristo de Sela, poeta, profesor, é, fundamentalmente, o tradutor de Homero ao galego. Pensemos no que iso supón. E contextualicemos non só atendendo a biografía e circunstancias penosas que sofriu o noso autor, senón tamén cavilando a clave nacional do feito: aportar para Galiza a Iliada e a Odisea no noso idioma. Unha tarefa inxente, referencial. A consciencia dunha necesidade. Unha contribución clara a favor do país, da súa cultura, da súa lingua, nas coordenadas conflitivas que o marcan. Comparábel en dimensión, por exemplo, a fitos como o colectivo da Biblia na editorial SEPT ou o do Fausto de Goethe a cargo de Lois Tobío. Unhas traducións senlleiras dende o coñecemento do orixinal (neste caso, o mundo homérico, a lingua grega). Non son paráfrases, polo tanto, como resultaron tantas versións dalgunhas literaturas (pensemos, así,  na rusa que lemos dende o francés, v.g. Tolstoi, Gorki, Dostoievski). Son os resultantes textos completos e fidedignos, e non amputacións nin deturpacións (lembremos que pasou con tantas versión de Aristófanes, Lucrecio, Petronio, etc).

Sendo moi complexo traducir Homero, Evaristo de Sela é quen de, todo á vez, ser intérprete-transmisor-intermediario-poeta. Domina a literalidade e o significado do que ten entre mans e sabe “meterse no corazón” do texto (segundo quería Agustín García Calvo). En palabras de Umberto Eco, é capaz de “dicir case o mesmo” ca Homero. E, simultáneamente, frutifica a “lingua meta”, o galego. De lermos estes dous cantares épicos, alicerce do que  convencionalmente se considera “literatura europea”, disfrutaremos grandemente. Tanta comprensión e tanta capacidade de traballo para brindarnos a todas as galegas e galegos a lectura dos case 28 mil hexámetros das ditas obras requiren, sen dúbida, un amor enorme pola nosa Terra.

A este labor titánico, a esta mostra da súa íntima ilusión e do compromiso con Galiza e o galego (en palabras do propio Evaristo: “quería que Homero falase galego!”) hai que sumar –tamén ao noso idioma- as traducións de poetas contemporáneos (Elytis, Seferis, Kavafis, etc) na póstumaPoesía neohelénica (1708-1977), do 2001, así como os aínda inéditos doutros grandes autores do mundo clásico (Demóstenes, Catulo…).

XOSÉ ABILLEIRA SANMARTÍN

Publicat a: SermosGaliza

.

.

Invocació de la Ilíada a la traducció al gallec d’Evaristo de Sela: 

Canta, deusa, a xenreira de Akhileus Peleiades

.

.

.

Iliada - SelaHomero

Ilíada
Versión galega de
Evaristo de Sela

Consello de Cultura Galega. 1990

ISBN. 8487172598

.

.

.

«Cóntame Musa daquel home de multiforme enxeño…». Invocació de l’Odissea en gallec per Gonzalo Rudiño

.

..

.

Odisea galego

Cóntame Musa daquel home de multiforme enxeño que despois de asolar o sacro baluarte de Troia, vagou longuísimo tempo, coñecendo cidades e ánimos de innumeros pobos, e padeceu no seu ánimo sufrimentos sen límite na súa navegación polo Ponto para salvar a vida propia e dos seus compañeiros no seu retorno á patria. Mais a eles nin así puido salvalos como era o seu desexo, e todos pereceron pola súa loucura. Insensatos que devoraron as sacras vacas do Sol fillo de Hiperión, que non permitiu ollar na luz do regreso. Destas cousas fálanos agora, iniciando onde degores, ¡oh Deusa filla de Zeus!

.

Odisea, I, 1-7

Traducció al gallec de Gonzalo Rudiño

.

.

.

.

Odisea galegoHomero

Odisea

Traducció de Gonzalo Rudiño

Toxosoutos. A Coruña, 2007
ISBN: 9788496673298

.

.

.

O Ulises de Joyce en galego. Una excel·lent notícia per a les lletres ibèriques

.

.

Ulises Joyce - Galego

Acaba d’aparèixer la traducció completa al gallec de l’Ulisses de Joyce, publicada de forma acurada per Editorial Galaxia. Els traductors són Eva Almazán, María Alonso Seisdedos, Xavier Queipo i Antón Valle.

A continuació, com a tast,  presentem alguns breus passatges d’aquesta versió gallega, acarats amb l’original de Joyce i amb sengles traduccions al català i al castellà.

Quant a les traduccions al català de l’Ulisses joyceà, a més de l’excel·lent traducció (completa) de Joaquim Mallafré de l’any 1981, cal recordar que la primera traducció parcial, d’alguns fragments, fou obra de mossèn Manuel Trens, i aparegué a la revista Hèlix, de Vilafranca del Penedès el febrer de 1930. També cal consignar l’existència (descoberta no fa molts anys) d’una traducció completa al català, a càrrec de Joan Francesc Vidal Jové, de la que se’n va trobar l’exemplar que el 1966 va quedar dipositat a la censura franquista (que curiosament va suparar sense cap problema) i que havia quedat sense publicar per part del seu editor (continua inèdita).

 .

.

.

.

.

Part I [La Telemaquiada]. [I] [Telèmac]

.

Ulises Joyce - GalegoSolemne e repoludo, Buck Mulligan descendeu dende o alto da escaleira, portando unha almofía chea de escuma de barbear, encol da cal se cruzaban unha navalla e un espello. Unha bata amarela, solta, aboiaba delicadamente ás súas costas coa avelaíña airexa da mañá. Ergueu a almofía e entoou:

Introibo ad altare Dei.

Deténdose, esculcou pola escura escaleira espiral abaixo e exclamou nun ton groseiro:

—Sube, Kinch! Sube, xesuíta sinistro!

Avanzou maxestoso e subiu á canoneira circular. Deu media volta e por tres veces bendixo con ademán grave a torre, a terra circundante e mais as montañas que alborexaban. Logo, ao enxergar a Stephen Dedalus, inclinouse cara a el e trazou rápidas cruces no ar, a gorxa gurgullando e sansanicando a cabeza. Stephen Dedalus, amuado e medio adormecido, apoiou os brazos no alto da escaleira e fitou frío o rostro que sansanicaba e gurgullaba mentres o bendicía, a longa cabeza equina e o cabelo claro, intonso, coas vetas e os matices do carballo pálido.

Traducció de María Alonso Seisdedos, Eva Almazán, Xavier Queipo i Antón Vialle (2003)

.

Joyce UlyssesStately, plump Buck Mulligan came from the stairhead, bearing a bowl of lather on which a mirror and a razor lay crossed.  A yellow dressinggown, ungirdled, was sustained gently behind him on the mild morning air. He held the bowl aloft and intoned:

Introibo ad altare Dei.

Halted,   he  peered  down  the   dark  winding   stairs  and  called  out coarsely:

—Come up, Kinch! Come up, you fearful Jesuit!

Solemnly he came forward and mounted the round gunrest. He faced about and blessed gravely thrice the tower, the surrounding land and the awaking mountains. Then, catching sight of Stephen Dedalus, he bent towards him and made rapid crosses in the air, gurgling in his throat and shaking his head. Stephen Dedalus, displeased and sleepy, leaned his arms on the top of the staircase and looked coldly at the shaking gurgling face that blessed him, equine in its length, and at the light untonsured hair, grained and hued like pale oak.

Ulysses, James Joyce. Edició de Hans Walter Gabler

.

Joyce Ulisses MallafréSOLEMNEMENT, el rabassut Boc Mulligan apare­gué al capdamunt de l’escala portant un bol d’escuma amb un mirall i una navalla plans a sobre. Per darrera, l’oreig del matí aguantava suaument la bata groga des­cordada. Alçà el bol salmodiant:

Introibo ad altare Dei.

S’aturà, guaità per la fosca escala de caragol i cridà, baladrer:

—Puja Kinx. Puja jesuïta espantós.

Avançà amb cerimònia i pujà a la plataforma circular de tir. Mirà a l’entorn i, seriós, beneí triplement la torre, el camp dels voltants i les muntanyes que es deixondien. Després, adonant-se de Stephen Dedalus, se li inclinà amb una reverència, tot fent creus en l’aire, mormolant entre dents i fent anar el cap. Stephen Dedalus, de mal humor i endor­miscat, recolzà els braços a l’acabament de l’escala i mirà fredament la cara que es movia barbotejant, allargassada com de cavall, i el cabell clar i intonsurat, aspre i d’un color de roure descolorit.

Traducció de Joaquim Mallafré (1981)

.

.

.

.

Part II [L’Odissea] [7] [Èol]

..

Ulises Joyce - GalegoKYRIE ELEISON!

Un sorriso luminoso acendeulle os ollos de negra montura, alongoulle os longos beizos.

—Os gregos! —repetiu—. Kyrios! Unha palabra relucente! As vogais que non coñecen nin semitas nin saxóns. Kyrie! O fulgor do intelecto. Debera impartir grego, a lingua do espírito. Kyrie eleison! Os construtores de retretes e de cloacas nunca han ser señores do noso espírito. Somos vasalos da cabalaría católica europea que naufragou en Trafalgar e do imperio do espírito, endexamais dun imperium, que foi a pique coa frota ateniense en Egospótamos. Si, si. A pique foron. Pirro, mal guiado por un oráculo, fixo unha última tentativa de restaurar a gloria de Grecia. Leal a unha causa perdida.

Traducció de María Alonso Seisdedos, Eva Almazán, Xavier Queipo i Antón Vialle (2003)

.

Joyce UlyssesKYRIE ELEISON!

A smile of light brightened his darkrimmed eyes, lengthened his long lips.

—The Greek! he said again. Kyrios! Shining word! The vowels the Semite and the Saxon know not. Kyrie! The radiance of the intellect. I ought to profess Greek, the language of the mind. Kyrie eleison! The closetmaker and the cloacamaker will never be lords of our spirit. We are liege subjects of the catholic chivalry of Europe that foundered at Trafalgar and of the empire of the spirit, not an imperium, that went under with the Athenian fleets at Aegospotami. Yes, yes. They went under. Pyrrhus, misled by an oracle, made a last attempt to retrieve the fortunes of Greece. Loyal to a lost cause.

Ulysses, James Joyce. Edició de Hans Walter Gabler

.

Hèlix 9KYRIE ELEISON!

Un somriure de llum il·luminà els seus ulls negrecerclats, prolongà els seus amples llavis.

-El Grec! digué altra vegada. Kyrios!  Mot fulgurant!  Les vocals que el Semita i el Saxó no coneixen. Kyrie! L’es­plendor de l’intel·lecte. Haig de professar el Grec, el llenguat­ge de l’esperit. Kyrie eleison! Els waterfactors í els cloacafactors jamai seran senyors del nostre esperit. Nosaltres som els vassalls de la catòlica cavalleria d’Europa que s’enfonsà a Trafalgar i de l’imperi de l’esperit, no un imperium, que anà a forns amb la flota atenesa a Aegospotami. Sí, sí. Anaren a fons. Pyrrhus. malmenat per un oracle, feu un darrer esforç per a recuperar els destins de Grecia Lleal a una causa per­duda.

Traducció de Manuel Trens (1930)

.

.

.

.

Part II [L’Odissea] [6] [L’Hades]

..

Ulises Joyce - GalegoO señor Bloom entrou e ocupou o sitio libre. Turrou da porta tras de si e bateu ben nela ata que a fechou. Meteu un brazo na agarradoira e mirou con xesto serio pola xanela aberta da carruaxe para as persianas baixadas das casas da avenida. Unhas cortinas corridas a un lado: unha vella a osmar. Nariz brancoachatado contra o vidro. Agradece ao ceo que se zafou desta. Incríbel a curiosidade que lles inspiran os cadáveres. Alégranse cando nos ven ir tantos traballiños lles damos cando vimos. O choio aquécelles. Cuscubiñan polos recunchos. Andan arrastrando as chinelaschancletas non o vaian espertar. Despois prepárano. Amortállano. Molly e a señora Fleming facendo a cama. Tira máis do teu lado. O noso sudario. Nunca se sabe quen o vai tocar a un de morto. Lavado da cabeza aos pés. Creo que tamén lles cortan as unllas e o pelo. Gardan parte nun sobre. Seguen a medrar igual despois. Traballo sucio.

Traducció de María Alonso Seisdedos, Eva Almazán, Xavier Queipo i Antón Vialle (2003)

.

Joyce UlyssesMr Bloom entered and sat in the vacant place. He pulled the door to after him and slammed it tight till it shut tight. He passed an arm through the armstrap and looked seriously from the open carriage window at the lowered blinds of the avenue. One dragged aside: an old woman peeping. Nose whiteflattened against the pane. Thanking her stars she was passing over. Extraordinary the interest they take in a corpse. Glad to see us go we give them such trouble coming. Job seems to suit them. Huggermugger in corners. Slop about in slipper-slappers for fear he’d wake. Then getting it ready. Laying it out. Molly and Mrs Fleming making the bed. Pull it more to your side. Our winding-sheet. Never know who will touch you dead. Wash and shampoo. I believe they clip the nails and the hair. Keep a bit in an envelope. Grow all the same after. Unclean job.

Ulysses, James Joyce. Edició de Hans Walter Gabler

.

Ulises García TortosaMr. Bloom entró y se sentó en el asiento libre. Tiró de la portezuela tras sí y dio un portazo dos veces hasta que se cerró bien cerrada. Pasó un brazo por el asidero y miró seriamente por la ventanilla abierta del coche a las cortinillas echadas de la avenida. Una se descorrió hacia un lado: una vieja fisgoneando. La nariz blanquiaplastada contra el cristal. Agradeciendo a su buena estrella que por esta vez la muerte pasara de largo. Extraordinario el interés que se toman por un cadáver. Contentas de vernos marchar damos tanta guerra al llegar. La tarea parece que les va. A escondidas por los rincones. Van de acá para allá chanclichancleteando por miedo a que despierte. Luego preparándolo. Arreglándolo. Molly y Mrs. Fleming haciendo la cama. Tira más de ese lado. Nuestro sudario. Nunca se sabe quién te va a manosear de muerto. Lavado y champú. Creo que cortan las uñas y el pelo. Guardan una pizca en un sobre. Crece lo mismo después. Tarea inmunda.

Traducció de Francisco García Tortosa i Mª Luisa Venegas Lagüéns (1999)

.

.

.

.

.

Part III [El Nóstos] [18] [Penèlope]

.

Ulises Joyce - GalegoSi porque el xamais fixera semellante cousa pedir que lle levasen un par de ovos para almorzar na cama dende os tempos do hotel City Arms onde finxía acotío que estaba encamado con voz de enfermo figurando que era un gran señor para facer o interesante coa vella bruxa da señora Riordan que coidaba que a tiña no papo e despois nin un rabo de can nos deixou todo para misas polo seu eterno descanso e o da súa alma só soltaba o que lle caía de entre os dedos conicha ata para gastar catro peniques en alcohol de queimar e veña a falarme dos seus alifafes que tiña unha leria coa pofítica e os terremotos e a fin do mundo máis vale divertirse un pouco antes que Deus nos libre se todas as mulleres fosen coma vostede contra os traxes de baño e os escotes que tampouco pretendía ninguén que ela os levase para min que era tan beata porque non houbo home que se volvese para mirala espero non chegar nunca a ser coma ela milagre que non nos fixese tapar tamén a cara non digo eu que non fose instruída mais veña a cacarexar co señor Riordan por aquí e o señor Riordan por alá que imaxino que se alegrou de perdela de vista e logo o cuzo sempre a uliscarme nas peles e a furar para se me meter entre o biso sobre todo que daquela aínda me chistaba iso…

Traducció de María Alonso Seisdedos, Eva Almazán, Xavier Queipo i Antón Vialle (2003)

.

Joyce UlyssesYes because he never did a thing like that before as ask to get his breakfast in bed with a couple of eggs since the City Arms hotel when he used to be pretending to be laid up with a sick voice doing his highness to make himself interesting for that old faggot Mrs Riordan that he thought he had a great leg of and she never left us a farthing all for masses for herself and her soul greatest miser ever was actually afraid to lay out 4d for her methylated spirit telling me all her ailments she had too much old chat in her about politics and earthquakes and the end of the world let us have a bit of fun first God help the world if all the women were her sort down on bathingsuits and lownecks of course nobody wanted her to wear them I suppose she was pious because no man would look at her twice I hope Ill never be like her a wonder she didnt want us to cover our faces but she was a welleducated woman certainly and her gabby talk about Mr Riordan here and Mr Riordan there I suppose he was glad to get shut of her and her dog smelling my fur and always edging to get up under my petticoats especially then still I like that in him polite to old women like that and waiters and beggars too hes not proud out of nothing but not always if ever he got anything really serious the matter with him its much better for them to go into a hospital where everything is clean but I suppose Id have to dring it into him for a month yes and then wed have a hospital nurse next thing on the carpet have him staying there till they throw him out or a nun maybe like …

Ulysses, James Joyce. Edició de Hans Walter Gabler

.

Joyce Ulises ValverdeSí porque él nunca había hecho tal cosa como pedir el desayu­no en la cama con un par de huevos desde el Hotel City Arms cuando solía hacer que estaba malo en voz de enfermo como un rey para hacerse el interesante con esa vieja bruja de la señora Riordan que él se imaginaba que la tenía en el bote y no nos dejó ni un ochavo todo en misas para ella sola y su alma grandísima tacaña como no se ha visto otra con miedo a sacar cuatro peniques para su alcohol metílico contándome todos los achaques tenía demasiado que desembuchar sobre política y terremotos y el fin del mundo vamos a divertirnos primero un poco Dios salve al mundo si todas las mujeres fueran así venga que si trajes de baño y escotes claro que nadie quería que ella se los pusiera imagino que era devota porque ningún hombre la miraría dos veces espero no llegar a ser nunca como ella milagro que no quisiera que nos tapá­ramos la cara pero era una mujer bien educada y toda su cháchara con el señor Riordan por aquí y el señor Riordan por allá supongo que él se alegró de perderla de vista y el perro oliéndome las pieles y siempre entremetiéndose para subírseme por debajo de las enaguas especialmente entonces sin embargo eso me gusta de él amable con las viejas así y los camareros y los mendigos también no es orgulloso por nada pero no siempre si alguna vez le pasa algo serio de verdad es mejor que se vayan al hospital donde todo está limpio pero…

Traducció de José MaríaValverde (1976)

.

.

.

.

Ulises Joyce - GalegoJames Joyce
Ulises
Traducción de Eva Almazán, María Alonso Seisdedos,
Xavier Queipo y Antón Vialle

Clásicos Universais, 24
Editorial Galaxia. Vigo, 2013
ISBN: 9788498655032

.

.

Joyce Ulisses MallafréJames Joyce
Ulisses
Traducció de Joaquim Mallafré

Letteradura. Barcelona, 1981

ISBN: 8474820316

.

.

.

Ulises García TortosaJames Joyce
Ulises
Traducción de Francisco García Tortosa y
Mª Luisa Venegas Lagüéns

Editorial Cátedra

.

.

.

Hèlix 9James Joyce

[Fragments de l’Ulisses]

Traducció de M. R. [Manuel Trens]

Revista Hèlix. Vilafranca del Penedès
Febrer de 1930

.

.

.

Joyce Ulises ValverdeJames Joyce
Ulises
Traducció de José María Valverde

Editorial Lumen. Barcelona, 1976
ISBN: 8426419968

.

.

.

Joyce UlyssesJames Joyce

Ulysses

The corrected text

Penguin Books. 1986

ISBN: 9780140100006

.

.

Dues Penèlopes gallegues

.

.

.

Rosalía de Castro (Santiago de Compostel·la, 24 de febrer del 1837 – Padrón (la Corunya), 15 de juliol del 1885)

Desde los cuatro puntos cardinales
de nuestro buen planeta
—joven, pese a sus múltiples arrugas—,
miles de inteligencias
poderosas y activas,
para ensanchar los campos de la ciencia,
tan vastos ya que la razón se pierde
en sus frondas inmensas,
acuden a la cita que el progreso
les da desde su templo de cien puertas.

Obreros incansables, yo os saludo,
llena de asombro y de respeto llena,
viendo como la Fe que guió un día
hacia el desierto al santo anacoreta,
hoy con la misma venda transparente
hasta el umbral de lo imposible os lleva.
¡Esperad y creed!, crea el que cree,
y ama con doble ardor aquel que espera.

Pero yo en el rincón más escondido
y también más hermoso de la tierra,
sin esperar a Ulises,
que el nuestro ha naufragado en la tormenta,
semejante a Penélope
tejo y destejo sin cesar mi tela,
pensando que ésta es del destino humano
la incansable tarea,
y que ahora subiendo, ahora bajando,
unas veces con luz y otras a ciegas,
cumplimos nuestros días y llegamos
más tarde o más temprano a la ribera.

.

Rosalía de Castro
En las orillas del Sar

.

.

.

.

.

Xohana Torres (Santiago de Compostel·la, 1931)

Declara o oráculo:

“QUE á banda do solpor é mar de mortos,
incerta, última luz, non terás medo.

QUE ramos de loureiro erguen rapazas.
QUE cor malva se decide o acio.

QUE acades disas patrias a vindima.
QUE amaine o vento, beberás o viño.

QUE sereas sen voz a vela embaten.
QUE un sumario de xerfa polos cons.”

Así falou Penélope:

“Existe a maxia e pode ser de todos.
¿A que tanto novelo e tanta historia?

EU TAMÉN NAVEGAR.”

.

Xohana Torres
Tempo de ría

.

[Declara l’oracle: // “QUE rera el crepuscle és mar de morts, / incerta, última llum, no tindràs por. // QUE rams de llorer alcen noietes. / QUE color malva es decideix el penjoll. // QUE  obtinguis d’eixes pàtries la verema. / QUE minvi el vent, beuràs el vi. // QUE sirenes sense veu la vela embesteixin. / QUE un sumari d’escuma pels penyals.” // Així parlà Penèlope: / “Existeix la màgia i pot ser de tots. / Per què tant embull i tanta història? // JO TAMBÉ NAVEGAR.”].

.

.

.

Canta, deusa, a xenreira de Akhileus Peleiades

.

.

.

.

Canta, deusa, a xenreira de Akhileus Peleiades,

tan funesta, que infinitas dores ós Akhaiói impuxo,

e moitas valentes almas por diante para o Aides levou,

de heroes, e, deles mesmos, despoxos facía para os cans

e para as aves de rapiña todas; e de Zeus,

cumpríase o designio;

desde que xa por vez primera se separaron os dous,

disputando un co outro,

o Atreídes. Señor de homes, e o divino Akhileus.

 

Ilíada, I, 1-7

.

.

 

Traducció al gallec d’Evaristo de Sela

 

 

Homero. A Ilíada.

Versión galega de Evaristo de Sela.

Consello da Cultura Galega Santiago de Compostela, 1990.

ISBN: 8487172598

.

.

.